Zeszyt 4. rocznika XCIX

 

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • RENATA KUCHARZYK: Formacje z sufiksem -icha/-ycha w wypowiedziach internautów
    Przedmiotem artykułu jest zjawisko występowania w polszczyźnie potocznej nowego typu formacji słowotwórczych, utworzonych z wykorzystaniem sufiksu -icha/-ycha, np. bystrzycha, teścicha, wronicha. Licznych przykładów takich formacji dostarcza język Internetu. Materiał, będący podstawą analizy, stanowi ponad 180 derywatów reprezentujących kilka kategorii słowotwórczych, m.in. nazwy ekspresywne i augmentatywne, nazwy nosicieli cech, nazwy żeńskie. Obecność formacji z tym przyrostkiem w języku potocznym może być rezultatem oddziaływania gwar ludowych.
  • MAŁGORZATA RUTKIEWICZ-HANCZEWSKA: Określenia dni tygodnia w nazwach miejscowych Polski: historia, pochodzenie, zmiany
    Przedmiotem artykułu jest omówienie specyfiki jednej z grup motywacyjnych toponimów, a dokładnie określeń pochodzących od nazw dni tygodnia z uwzględnieniem ich chronologii, lokalizacji i tradycji nazywania. Analizowane nazwy są świadectwem związku danego obszaru kraju z tradycją odbywania jarmarków w określonych dniach tygodnia. W średniowieczu występowały one na całym obszarze Polski. Były to nieukształtowane specyficznie miejsca, o luźnej zabudowie, drewnianej i nieobwarowanej. Z takich osad i wsi targowych często wyrastały późniejsze miasta lokacyjne. Toponimy od nazw dni targowych określają osady o charakterystycznym rozmieszczeniu. Znajdują się one przede wszystkim na ziemi poznańskiej, kaliskiej, pozostałe odnajdujemy na terenie Śląska oraz ziemi łęczycko-sieradzkiej. Nieliczne spotkać można w okolicy ziemi sandomierskiej. W nazwach tych znajdujemy nazwy takich dni, jak: wtorek (wtórek), środa, czwartek, piątek i sobota. Najliczniej reprezentowane są nazwy z leksemem sobota w podstawie. Ten bowiem dzień, jako przedświąteczny, uznawano zapewne za najlepszy do odbywania targów.
  • MARCIN ZABAWA: Cybermycha, full wersja, poboczny boss: angielskie półkalki i konstrukcje hybrydalne w potocznej polszczyźnie użytkowników komputerów
    Celem artykułu jest opis i analiza angielskich półkalk i konstrukcji hybrydalnych w potocznej polszczyźnie użytkowników komputerów. Podstawą badań jest samodzielnie zbudowany (przez autora artykułu) korpus złożony z krótkich wpisów pochodzących z wybranych 32 forów internetowych. Artykuł przedstawia półkalki słowotwórcze i frazeologiczne (dokładne i niedokładne), oparte na prawdopodobnych modelach angielskich, a także formacje hybrydalne, które zostały utworzone już na gruncie polszczyzny, bez istniejącego bezpośredniego modelu angielskiego. Artykuł omawia także różnego rodzaju kwestie problematyczne, takie jak trudności związane z odróżnianiem półkalk od kalk czy półkalk dokładnych od półkalk niedokładnych, wraz z propozycjami możliwych rozwiązań.
  • SARA AKRAM: Moja narracja staje naprzeciw twojej. O kontekstowych użyciach narracji
    Przedmiotem artykułu jest analiza współczesnych użyć leksemu narracja na podstawie kontekstów wyekscerpowanych z internetowych tekstów medialnych. Celem analizy jest zrekonstruowanie znaczenia narracji obecnego w polskim dyskursie medialnym. Na podstawie użyć kontekstowych zostały wyodrębnione takie aspekty narracji jak podmiot i przedmiot oraz jej celowość, często z wyraźnym wskazaniem konkretnego celu, którym jest manipulacja rzeczywistością lub historią, stąd określonej narracji często zarzuca się nieprawdziwość. Narracja jawi się jako konstrukt pojęciowy i językowy, który cechuje się nietrwałością i podatnością na zmiany, co zazwyczaj demaskują odbiorcy. Współcześnie narracja może być również traktowana jako jedna z wersji prawdy lub bywa utożsamiana z prawdą.
  • BARBARA TARASZKA-DROŻDŻ: Kartofle i ziemniaki w muzyce, czyli o twórczym wykorzystaniu potencjału językowego z perspektywy semantyki encyklopedycznej
    Przedmiotem analizy są użycia leksemów kartofel i ziemniak, a także ich derywatów, występujące w języku współczesnych polskich muzyków. Analiza ma na celu opis tych użyć z punktu widzenia semantyki encyklopedycznej postulowanej w ramach gramatyki kognitywnej. Ujmując zmiany znaczenia w terminach rozszerzenia semantycznego oraz skupiając uwagę na pojęciu wiedzy encyklopedycznej użytkowników języka, artykuł jest próbą precyzyjnego określenia, na czym polega osadzenie rozszerzenia w tego typu wiedzy. Dokonane obserwacje pozwalają na wskazanie kluczowej roli, jaką odgrywa wiedza w procesie kategoryzacji stanowiącym podstawę zmiany semantycznej, w procesie utrwalania się złożonej struktury semantycznej stanowiącej nowe znaczenie oraz w dalszych twórczych procesach wykorzystania tej struktury.
  • AGNIESZKA RASZEWSKA-KLIMAS: Wieloznaczność a wielomotywacyjność, homonimia i polisemia antroponimiczna
    W kognitywnej teorii homonimii i polisemii antroponimicznej uwzględniono zarówno standardową, jaki i rozszerzoną wersją prototypu, co pozwoliło wyodrębnić w płaszczyźnie doonimicznej homonimy nazwotwórcze, tj. tożsame formalnie onimy należące do jednej lub kilku kategorii kognitywnych, i polisemy nazwotwórcze, tj. tożsame formalnie onimy należące tylko do jednej kategorii kognitywnej. Zgodnie z rozszerzoną kognitywną wersją prototypu nazwy własne i apelatywy skupione pod jedną etykietą nominacyjną należy rozpatrywać jako jednostki polisemiczne. Termin wieloznaczność uznano za nadrzędny, obejmujący zarówno zjawiska wielomotywacyjności, homonimii i polisemii antroponimicznej. Natomiast rozróżnienie wielomotywacyjności od homonimii czy polisemii antroponimicznej możliwe jest na podstawie kryterium semantyczno-referencjalnego.
  • KAJA KIEŁPIŃSKA: Kategorie zarządzania i sprzedaży w języku life coachingu
    Artykuł stanowi wycinek badań nad językiem life coachingu. Analizie kognitywnej został poddany korpus tekstów, na który składają się m.in. oferty sesji coachingowych i szkoleń, wizytówki na stronach internetowych i blogach polskich life coachów, artykuły prasowe i internetowe oraz mowy motywacyjne. Przedmiotem analizy jest wpływ języka biznesowego oraz języka neoliberalizmu na sposób mówienia o człowieku. Zasadniczą część pracy stanowi omówienie kategorii zarządzania i sprzedaży, odpowiadających im leksemów oraz ich łączliwości.
  • JOLANTA MITURSKA-BOJANOWSKA: O przekształceniach przysłowia Niedaleko pada jabłko od jabłoni we współczesnej polszczyźnie
    We współczesnej polszczyźnie obserwujemy zarówno proces zanikania przysłów, jak i powstawanie nowych jednostek paremiologicznych. Ponadto jesteśmy świadkami przekształcania paremii już istniejących. Do takich przysłów znanych użytkownikom języka polskiego od stuleci i mających swoje ekwiwalenty w innych językach należy fraza Niedaleko pada jabłko od jabłoni. W artykule zaprezentowano przykłady „ożywiania” tytułowej paremii, manifestujące się w postaci kontekstualnych modyfikacji formy i/lub treści.
  • MAO YINHUI, ELŻBIETA SĘKOWSKA: Lingwistyczne aspekty przekładów literatury polskiej na język chiński (ze szczególnym uwzględnieniem opowiadań Sławomira Mrożka)
    Celem artykułu jest informacja o przekładach literatury polskiej w Chinach, ze szczególnym uwzględnieniem wypowiedzi tłumaczy o strategiach przekładowych. Druga część artykułu dotyczy tłumaczenia opowiadań Sławomira Mrożka. Na podstawie wybranych przykładów ukazano zagadnienia dyskusyjne w przekładzie, które ze względu na różnice językowe i kulturowe sprawiają kłopot tłumaczom chińskim.

WSPOMNIENIA

  • PIOTR ŻMIGRODZKI: Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński (26 VIII 1952 – 23 VIII 2019)

RECENZJE

  • KATARZYNA WĘGRZYNEK: Gabriela Dziamska-Lenart, Frazeografia polska. Teoria i praktyka
  • JAKUB BOBROWSKI: Małgorzata Miławska-Ratajczak, Dialog w roli głównej. Polszczyzna we współczesnym kinie na przykładzie wybranych autorów
  • ANNA NIEPYTALSKA-OSIECKA: Feminatywum w uwikłaniach językowo-kulturowych Agnieszki Małochy-Krupy jako przekrojowe ujęcie kategorii feminatywu od II połowy XIX wieku do czasów współczesnych

KRONIKA

  • P.Ż.: Obradowało Walne Zgromadzenie Delegatów TMJP
  • MACIEJ RAK: Zebranie Oddziału Krakowskiego TMJP 15 X 2019 roku poświęcone wspomnieniu Prof. Mirosława Skarżyńskiego (1952–2019)

VARIA

  • Nowości wydawnicze
  • Podziękowanie
  • Przydatne informacje dla członków TMJP
  • Do czytelników i autorów „Języka Polskiego”
  • Recenzenci artykułów z XCIX rocznika „Języka Polskiego”

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

logo MKiDN