Najnowszy numer

Zeszyt 4. rocznika C

 

Piotr Żmigrodzki: Sto roczników „Języka Polskiego”

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

  • STANISŁAW KOZIARA: Próba periodyzacji dziejów polszczyzny biblijnej
    Artykuł przedstawia propozycję periodyzacji dziejów polszczyzny biblijnej odwołującą się głównie do kryteriów filologicznych. Jego autor zaproponował wydzielenie trzech epok w historii tej odmiany stylowej języka polskiego, obejmujących: (1) okres kształtowania się właściwości polszczyzny biblijnej – od domniemanego Psałterza Kingi do przełomu XVI i XVII wieku; (2) okres utrwalania stylowych wyznaczników polszczyzny biblijnej – od przełomu XVI i XVII wieku do lat 70. XX stulecia – oraz (3) okres kontynuacji/przemian wzorca stylowego polszczyzny biblijnej – od lat 70. XX wieku do dziś. Zaproponowanej periodyzacji towarzyszy komentarz uzasadniający przyjęte cezury czasowe, a także wskazujący na czynniki mające wpływ na kształtowanie i utrwalanie tych cech i właściwości, które złożyły się na zbiór konstant stylowych biblijnej odmiany języka polskiego.
  • PAULINA MICHALSKA-GÓRECKA: Nazwy sekwatywne związane z reformacją w słowniku S.B. Lindego
    Artykuł ma na celu omówienie nazw sekwatywnych związanych z reformacją odnotowanych w Słowniku języka polskiego S.B. Lindego i w ten sposób spojrzenie na słownik przez pryzmat tego nurtu religijnego. Podstawę materiałową stanowi wydanie drugie leksykonu (1854–1860). Termin nazwy sekwatywne przyjęto za B. Kreją, ograniczono go jednak wyłącznie do nazw wyznawców religii i sekt. Linde odnotował 32 nazwy tego typu odnoszące się do reformacji o charakterze identyfikującym. Wydaje się, że ich liczba i dobór wskazują na reformację jako zjawisko wciąż żywe w czasach leksykografa. Z drugiej strony być może istotniejszą motywacją przy doborze materiału było luterańskie wyznanie leksykografa.
  • GERD HENTSCHEL: Regiolekt śląski i język polski wśród użytkowników śląskiego
    Przedmiotem badań jest używanie polskiego, śląskiego, ale też niemieckiego wśród śląskich autochtonów, którzy posługują się śląskim regularnie, jak również pytanie o ich tożsamość oraz oczekiwania wobec rozwoju śląszczyzny. Analiza bazuje na ankiecie przeprowadzonej wśród ponad 2000 respondentów województwa śląskiego oraz okolic Opola. Wyniki badań dotyczących używanych kodów językowych, deklarowanych tożsamości oraz oczekiwań wobec śląskiego zostały skorelowane z relewantnymi w danej sytuacji cechami socjobiograficznymi respondentów za pomocą nowoczesnych metod statystyki analitycznej (conditional inference trees – CTrees).
  • MIROSŁAWA SIUCIAK: Polska agitacja patriotyczna w prasie górnośląskiej okresu powstań i plebiscytu (1919–1921)
    Celem artykułu jest wskazanie najczęściej stosowanych w prasie górnośląskiej środków perswazji, służących nakłonieniu polskojęzycznych mieszkańców Górnego Śląska do głosowania za przyłączeniem do Polski w plebiscycie 1921 r. Agitacja opierała się na dwóch mechanizmach: podkreślaniu historycznych i kulturowych związków z Polską oraz na negatywnym przedstawianiu Niemców i państwa niemieckiego. Podkreślaniu więzi Górnoślązaków z narodem polskim służyły takie argumenty jak: mit Śląska jako prastarych ziem piastowskich, topos Polski jako ojczyzny matki, która czeka na powrót utraconego dziecka, oraz wspólnota polskiej mowy i religii katolickiej. Państwo niemieckie natomiast było przedstawiane jako kraj niewoli, w którym lud górnośląski był przez wieki germanizowany i wyzyskiwany ekonomicznie. Obraz Niemca z kolei oparty był na stereotypie wroga, prześladowcy polskiej mowy i religii oraz bezwzględnego kapitalisty.
  • MONIKA BUŁAWA: Przekleństwa z komponentem szlag/szlak w języku ogólnopolskim i w gwarach
    W artykule przedstawiono występowanie w polszczyźnie ogólnej, dawnej i współczesnej, oraz w gwarach polskich zapożyczenia szlag/szlak ‘apopleksja, paraliż’. Przekleństwa z tym komponentem zostały zaprezentowane w podziale uwzględniającym schemat składniowy realizowany przez dany frazeologizm. Zwrócono uwagę na wariantywność części przekleństw w stosunku do związków z komponentem ‘diabeł’, a w odniesieniu do frazeologizmów odnotowanych w gwarach warmińskich i mazurskich rozważono możliwość ich alternatywnej interpretacji jako związków, w których omawiany leksem występuje nie jako nazwa choroby, lecz wyraz o znaczeniu ‘piorun’.
  • TATIANA KANANOWICZ: Rama modusowa tekstu naukowego. Propozycja metodologii opisu (na materiale tekstów z obszaru humanistyki)
    Artykuł stanowi próbę ukazania specyfiki ramy modusowej tekstu naukowego poprzez analizę sposobów eksplikacji modusu oraz podmiotu modusowego. Jak wynika z analizy, modus tekstu naukowego, w odróżnieniu od inwariantu modusu, jest często eksplikowany – albo w dyskretnych eksplicytnych konstrukcjach modusowych, albo w konstrukcjach inkorporowanych. Inkorporacja modusu jest ściśle powiązana z dążeniem autora do impersonalizacji tekstu naukowego, w związku z czym te dwie intencje łączą się w jedną – impersonalizująco-inkorporującą. Inkorporacji modusu można dokonywać na poziomie zdaniowym (nominalizacja, autoryzacja i in.) lub tekstowym (transformacje modeli zdaniowych).
  • AGNIESZKA CIERPICH-KOZIEŁ: Koronarzeczywistość – o nowych złożeniach z członem korona- w dobie pandemii
    Tematyka artykułu koncentruje się wokół anglicyzmu koronawirus. Zasadniczym celem było przedstawienie złożeń z członem korona-, omówienie ich statusu formalnego i pogrupowanie w pola semantyczne. Wśród tego typu neologizmów wyodrębniono liczne formacje hybrydalne, jak również pseudoanglicyzmy oraz zapożyczenie właściwe. Należą one do co najmniej 11 pól semantycznych, odnoszących się do realiów życia społecznego, gospodarczego, politycznego i kulturalnego w dobie epidemii COVID-19. Ponadto odniesiono się do przymiotnika koronawirusowy, który często przybiera anglojęzyczny wariant pozycyjny w zdaniu, jak również do polskich zestawień determinatywnych, cechujących się obcym wzorcem strukturalnym. W części końcowej przedstawiono wyniki krótkiego studium porównawczego nad frekwencją członu korona– oraz jego obcojęzycznych odpowiedników w językach polskim, angielskim i niemieckim.

PROJEKTY I PROPOZYCJE BADAWCZE

  • JOLANTA IGNATOWICZ-SKOWROŃSKA: Założenia słownika etymologicznego polskich frazeologizmów
    Zespół Frazeologii i Paremiologii Instytutu Językoznawstwa Uniwersytetu Szczecińskiego w składzie: Jolanta Ignatowicz-Skowrońska (kierownik) oraz Ewa Kołodziejek, Barbara Komenda-Earle, Ewa Pajewska, Tomasz Szutkowski, Beata Afeltowicz, Mirosława Hordy i Maria Kabata podjął prace nad przygotowaniem kompletnego słownika etymologicznego frazeologizmów używanych w polszczyźnie ogólnej XX i XXI wieku. Kompletność słownika ma się wyrażać w podawaniu wszystkich starannie udokumentowanych informacji etymologicznych dla tych frazeologizmów, które jej potrzebują i które da się odnaleźć w literaturze źródłowej, niezależnie od tego, czy frazeologizmy wywodzą się z języka literackiego, czy mają inną proweniencję, np. środowiskową lub obcojęzyczną. Słownik jest na wstępnym etapie przygotowywania, a jego publikacja jest przewidywana na drugą połowę lat 20. XXI wieku.

RECENZJE

  • ANNA CZELAKOWSKA: Małgorzata Gębka-Wolak, Andrzej Moroz, Jednostka tekstu prawnego w ujęciu teoretycznym i praktycznym
  • MONIKA SZYMAŃSKA: Aleksander Kiklewicz, Małgorzata Korytkowska, Julia Mazurkiewicz-Sułkowska, Agnieszka Zatorska, Zintegrowany opis semantyczno-syntaktyczny czasowników bułgarskich, polskich i rosyjskich (verba cogitandi i verba sentiendi)

VARIA

  • Nowości wydawnicze
  • Recenzenci artykułów z C rocznika „Języka Polskiego”

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

logo MKiDN